Waarom kiezen we online sneller voor ‘nog een keer’?

Nog één aflevering van je favoriete serie kijken. Nog één potje van dat verslavende spelletje spelen. Of toch nog even kijken of je niet een betere aanbieding kunt vinden voor die schoenen die je al zo lang wil hebben. Herkenbaar? Het is online ontzettend verleidelijk om voor ‘nog een keer’ te kiezen. Dat heeft niet alleen met gebrek aan zelfdiscipline te maken, maar ook met allerlei psychologische mechanismen. En daar spelen bedrijven heel handig op in.

Ons brein is gek op beloningen

Voor ons brein is er niets fijners dan beloond worden. Daarom vinden we het ook zo moeilijk om ergens mee te stoppen als we eenmaal bezig zijn. Wanneer we iets doen wat prettig voelt of een interessante uitkomst kan opleveren, komt dopamine om de hoek kijken. Het is een neurotransmitter die ons leert welke handelingen de moeite waard zijn om te herhalen.

Aha! Daar is het woord ‘herhalen’ al. We weten dat we blij van iets worden, dus we weten dat we het vaker moeten doen. Ook het vooruitzicht op een beloning is interessant voor onze hersenen, en niet alleen de beloning zelf. Daarom blijf je bijvoorbeeld eindeloos scrollen op sociale media. Het zou immers zomaar kunnen dat er een interessant bericht tussen staat of dat je een nieuwe like hebt gekregen. De mogelijkheid dat alles zo maar anders zou kunnen zijn, geeft onze hersenen een boost.

Vooral onvoorspelbaarheid werkt goed

Psychologen weten al tientallen jaren dat onvoorspelbaarheid aantrekkelijk is voor ons brein. In de gedragspsychologie werken onderzoekers met ‘variabele bekrachtiging’. Dat houdt in dat een beloning niet volgt op iedere handeling, maar alleen op onvoorspelbare momenten. Computerspellen laten heel mooi zien hoe dat precies werkt: je kunt na een gewonnen spel ineens een bijzondere beloning krijgen.

De shopfanaten onder ons zien dat terug in webwinkels. Je komt regelmatig nieuwe aanbiedingen tegen. Je weet niet precies wat je kunt verwachten en daarom is het juist online zo aantrekkelijk om nog even door te gaan. In een showroom van een fysieke winkel heb je dat verrassingseffect een stuk minder. De kans dat die er morgen helemaal anders uitziet, is immers best klein.

Problematisch gedrag ligt op de loer

‘Nog een keer’ is niet alleen maar goed. Het zorgt er namelijk ook voor dat we als mensen behoorlijk gevoelig zijn voor verslavingen. Dan hebben we het ineens over ‘problematisch gedrag’. Het ontstaat als je de balans tussen nieuwsgierigheid en controle kwijtraakt. Het is heel normaal om ergens plezier aan te beleven en daar aardig wat tijd aan te besteden. Het is pas problematisch als je steeds doorgaat terwijl je eigenlijk wilde stoppen of als het gedrag negatieve gevolgen krijgt.

Online activiteiten kunnen gemakkelijker zorgen voor problematisch gedrag. Als je een boek leest, kom je vanzelf bij de laatste bladzijde. Op sociale media kun je eindeloos blijven scrollen. Je moet echt uren achter elkaar scrollen voordat je de melding ‘Dit was het, je hebt alles gezien’ hebt bereikt. En soms komt dat moment zelfs nooit.

Je ziet het ook bij streamingdiensten: ze beginnen automatisch aan de volgende aflevering. Je wilde maar één aflevering zien en voor je het weet ben je ‘hooked’ en zit je de hele avond een complete serie te verslinden. Daarom is het belangrijk dat je de mogelijkheid houdt om zelf bewust te besluiten om te stoppen. Dat klinkt eenvoudiger dan het is, want iedere bewuste beslissing kost aandacht. Daarom is het makkelijker om gewoon verder te gaan als je moe bent.

Online gokken als voorbeeld van ‘nog een keer’

Bij online gokken werkt het idee van ‘nog een keer’ nog harder door, omdat hier meerdere psychologische trucjes worden gecombineerd. Na een verloren ronde denk je: ‘Ach, misschien lukt het wel een keer als ik het nog eens probeer.’ Heb je gewonnen, dan denk je: ‘Zo hé, ik zit er lekker in!’ en speel je nog een potje. Het geluk lijkt immers aan jouw zijde te staan.

Loss chasing is het fenomeen waarbij spelers hun eerdere verliezen willen terugwinnen. Dat is een riskant patroon, omdat eerdere verliezen niets zeggen over de uitkomst van een volgende kansspelronde. CRUKS is in Nederland het uitsluitingsregister dat mensen helpt om afstand te nemen van kansspelen. Daar zijn buitenlandse aanbieders niet automatisch op aangesloten.

Bij een online casino zonder CRUKS ontbreekt de bescherming van het uitsluitingsregister. Daardoor heb je minder vangnetten. Juist daarom is het belangrijk om vooraf grenzen te stellen aan hoeveel tijd en geld je aan online gokken besteedt.

Gewoonten doorbreken

Doordat we zo gevoelig zijn voor beloning, kunnen risicovolle besluiten ineens gewoontes worden. Je hoeft daarom niet iedere online activiteit te vermijden. In deze tijden liggen verleidingen nu eenmaal altijd op de loer. Waar het om gaat, is dat je actief gaat nadenken: ‘Wat verwacht ik van die extra aankoop, dat volgende spelletje of die nieuwe vraag aan AI?’ Wil je daadwerkelijk iets bereiken, ben je verveeld of onzeker?

Je kunt zelf de touwtjes weer in handen nemen door automatisch afspelen uit te zetten, opgeslagen betaalgegevens te verwijderen en met jezelf af te spreken hoeveel tijd je aan een activiteit besteedt. Soms helpt het om daar een kookwekkertje bij te gebruiken. Dan kun je écht bewust kiezen. We winnen er niet iedere keer iets mee om steeds weer op een knop te drukken om opnieuw te beginnen.